MIDI KAYIT
1. Record
Enable düğmesinin seçili kırmızı olduğundan emin olalım.
2. Transport
Paneli'nde Cycle ve Punch in/out seçeneklerinin kapalı olduğundan emin olalım.
3. Cursor'un
bulunduğu yerden kayıt yapmaya başlamak istiyorsak, Transport Menü
seçeneklerinden "Start Record at Left Locator"ı seçmemiz gerekir.
4. Transport
Paneli'nden kayıt düğmesine basalım ve MIDI enstrümanınızdan birkaç nota
çalalım. Kayıt bittiğinde Stop düğmesine basalım ve Record Enable düğmesini
tekrar seçerek kırmızı ışığını kapatalım.
5. Cursor'u
kayıt yaptığınız MIDI bölümünün başına getirelim ve Transport Paneli'nden Play
düğmesine basarak yaptığımız ilk kaydı dinleyebiliriz. Daha sonra MIDI ile
ilgili düzeltme, quantize, MIDI fonksiyonları, VSTi vb. detaylara bakacağız.
SES KAYIT
IÇIN AYARLAR :
Ses kayıt
yapmaya başlamadan önce ses kartımızın gerekli ayarlarını yapmayı unutmayalım.
Bunun için kullandığınız ses kartının kullanma kılavuzuna bakmamız gerekecek.
MIDI kayıt
için yaptığımız projede kendimize bir proje sayfası açmıştık. Ses kaydına aynı
projede devam edebiliriz. Biraz önce MIDI kaydı yaptığımız melodi üzerine gitar
çalarak veya şarkı söyleyerek veya çaldığınız diğer bir enstrümanı kaydederek
şarkımızı zenginleştirmeye başlayabiliriz.
1. Project
menüsünden "Add Track" seçeneğinden AUDIO seçeneğini tıklayalım.
2. Karşımıza
çıkan seçenek kutusundan Stereo, Mono veya Surround seçeneklerinden projeye
uygun bir kanal seçelim.
3. Bu örnekte
stereo kanal seçip OK düğmesini tıklayalım.
4. Record
Enable düğmesini tıklayarak kırmızı olduğundan emin olalım.
Ses kaydında
da MIDI kaydında olduğu gibi in/out seçeneklerini doğru yapmamız gerekiyor. Ses
kaydında bu ayarlar biraz daha karışık olduğu için Cubase'de ses kayıt
işleminin nasıl çalıştığına dair biraz bilgi sahibi olmakta fayda var.
Cubase SX/SL
ile ses kaydı yaparken ses, ses kartınızın input'undan girer ve Cubase'in
"input bus"ına ulaşır. Sesin kontrolünü burada yapar ve ses
seviyesini burada ayarlarız, "input bus"a ulaşan ses bilgisayarınızın
sabit diskinde ses dosyası olarak saklanır ve Cubase'in içindeki mikser
kanalına geri döner ve biz sesi buradan dinleriz. istediğiniz kadar "input
bus" kullanabilirsiniz. "Input/output bus"larını
"Devices" menüsünden "VST Connections"ı seçerek yaparız.
VST connectıons show
Gösterdiğimiz
örnekte bize sadece bir "stereo bus" gerektiğinden "input"
seçeneğinden "Add Buss" seçeneğini tıklayarak kendimize bir stereo
bus yaratabiliriz. (Input seçeneğinde genelde bir stereo bus her zaman
mevcuttur.) " + " işaretine basarak ses karımızın bağlantılarını
görebiliriz. Aynı şekilde "Outputs" sayfasına bakarak
"Output" bağlantılarını görebilir ve bağlantıların üzerine tıklayarak
sağ ve sol kanal için mevcut olan bağlantıları değiştirebilirsiniz. VST
Connections penceresini kapattıktan sonra "Devices" menüsünden
"mixer"i tıklayarak "VST Mixer"ini açalım.VST Mixer
sayfasında solda VST input, yanında MIDI channel, VST channel, ve solda ise VST
master output kanalını göreceğiz. Sakla/göster seçeneğinden bunları istediğimiz
zaman saklayıp istediğimiz kanal/bus'ları gösterebiliriz.
SES KAYIT
KANAL AYARLARI:
Mikser
kanalımızın tepesinde stereo in ve stereo out'ları görmeliyiz. Eğer orada
değilseler üstlerine tıklayarak seçebiliriz. Kayıt yaptığımız kanalın üzerinde
fareyi sağ tıklayalım ve VU-Meter Settings'den "înput VU" seçeneğini
işaretleyelim. Böylece ses kartınıza gelen sesin seviyesini görebilirsiniz.
Dijital kayıt yaparken genel kural ne çok düşük, ne de çok yüksek seviyede
kayıt yapmaktır. Hedef, elimizdeki mevcut sistemin maksimumunu ses bozulması
(distortion) yaptırmadan kullanmaktır. Kanal göstergesinden gelen sesin
seviyesini görüp ses kaynağından gerekiyorsa sesi açalım ya da kısalım. Bu
arada "Clipping" ışığının yanmamasına özen gösterin. Şimdi tekrar
VU-Meter menüsüne dönüp bu defa "Post-Fader -VU"yu seçelim. Böylece
normal VU görüntüsüne dönmüş olduk. Şimdi tekrar ses kaynağımızdan kayıt için
ses yollar sak "input Bus'ının çıkış (output) seviyesini görebiliriz.
Herhangi bir nedenle clipping olursa "input bus fader"dan seviyeyi
biraz kısarak sorundan kurtulabiliriz. Mikser kanalından "Record
Enable" ışığı y anmıyorsa üzerine tıklayarak kırmızı yapalım. Transport
Panel'inden "punch in/out" , loop, click, precount ve Sync' nin
kapalı olduğunu kontrol edin (gri ve/veya ışıksız olmaları gerekir). Ruler ile
nerede kayıt yapmaya başlayacağınızı seçin. Buraya kadar yaptıklarımız Cubase'i
kayıt için hazırlamaktı. Biraz karmaşık görünse de bir iki denemeden sonra ne
kadar kolay olduğunu göreceksiniz. Son olarak, kayıt yaparken yaptığımız kaydı
dinleyebilmek için gerekli ayarları yapalım.
Monitoring:
Monitoring basitçe söylersek, kayıt veya efekt için vb sebeple yolladığımız ses
sinyallerinin bize geri dönüşünü dinlemektir. Cubase içinde çeşitli monitoring
seçenekleri bulunmaktadır. Biz örneğimizde "Tapemachine Style"ı
kullanacağız. Böylelikle Stop/Play modlarında monitoring opsiyonunu sık sık
açıp kapamaya gerek kalmayacak.
Bunun için
"File Menu"den "Preferences" seçeneğini seçtikten sonra
karşımıza çıkan yeni menü sayfasından en alttaki "VST" seçeneğini
tıklayalım. Burada "Auto Monitoring" pop-up menüsünden
"Tapemachine Style" seçeneğini tıklayalım. "Apply" ve
"OK" düğmelerini tıkladıktan sonra bu pencereyi kapatabiliriz. Şimdi
tekrar ses kaynağından ses yollayalım ve monitoring seviyesini kontrol edelim.
Channel fader ile bunu kısıp açabiliriz. Bu kayıt seviyesini etkilemeyecektir.
ARTIK SES KAYDI YAPMAYA HAZIRIZ!
Bunun için
Transport Paneli'nden 'Record' düğmesini tıklamanız yeterli. Ses kaynağınızdan
ses yollayarak kayıt işlemini gerçekleştirmiş oluruz. Kayıt işlemi
gerçekleşirken ekranda yaptığınız kaydın 'Waveform' grafiği görülecektir. Kaydı
sonlandırmak için Transport Paneli'nden 'Stop' düğmesini tıklamanız yeterli
olacaktır. Bu arada kayıt için yaktığımız kırmızı kayıt düğmesine de tıklayarak
ışığını söndürelim ki kaza ile üstüne kayıt yapmayalım.
Şimdi cursor'u
kaydın başına getirirseniz ve "Play" tuşuna basarsanız yaptığınız
kaydı dinleyebilirsiniz.
Yaptığımız
kayda ilave sesler kaydetmek için project menüsünden 'Add Track', stereo/mono
seçerek yeni bir kanal yaratır ve Ses kayıt kanal ayarlarını tekrarlarsak yeni
ses kayıtları gerçekleştirebiliriz. (Audio in/out ve Monitoring ayarlarını
tekrar yapmanıza gerek yok).
PERFORMANS AYARLARI
Genel kural
olarak Windows'u kurduğunuz sabit diskpartisyonu performans ve güvenlik
sebeplerinden ötürü kullanmayıp eğer mevcut ise diğer bir sabit diskpartisyonu
seçmeliyiz.
Sadece bir
sabit diskpartisyona sahipseniz üzülmenize hiç gerek yok. Çok büyük ses kayıt
projeleri yapmadıkça aynı sabit diskpartisyonda da güvenli bir şekilde
çalışabilirsiniz. Yaptığınız müzikleri yedeklemeyi unutmayın.
MIXING
Yaptığınız
şarkıları nasıl daha iyi miksler siniz diye tonmaysterlik (tone maisterlik)
hakkında da bilgiler sunmanın sizlere yardımcı olacağını düşündük. Miks
yaparken genel katı kurallar olmamasına karşın birtakım önemli detaylar vardır
ki, onlar şarkılarınızın daha iyi duyulmasını sağlarlar.
Şimdi EQ
(equalizer) tone kontrol ve filtre tekniklerine bakacağız.
MIXveEQ:
Equalisation,
sesin orijinal frekansına dışardan müdahale ederek bir veya birden fazla
frekansını artırmak ya da azaltmak işlemidir. Orijinal ses kaynağını manyetik
bantlara kaydederken meydana gelen kayıpları gidermek amacı ile kullanır
olmasına karşın, günümüzde de dijital kayıtlarda aynı amaçla kullanılmaktadır.
Bunun yanı sıra miks sırasında bazı seslerin daha detaylı ve temiz duyulmasında
da bize büyük faydalar sağlar.
EQ'yu değişik
ve radikal ayarlarla yaratıcı efekt olarak da kullanabiliriz. EQ kişisel
zevklere bağlı olarak da kullanılır. Mutlaka bu ya da şu şekilde
kullanmalısınız diye katı kurallar yoktur. Nitekim hiçbir EQ, aynı değerleri
kullansanız bile bir diğeri ile aynı sonuçları vermez. Bu biraz da el yazısına
benzer. Her EQ'nun kendine has sesi ve karakteri vardır. Miks yaparken de çoğu
zaman her tonmayster, kendi zevkine ve istenilen ses rengine göre miks yapar.
Aynı şarkıyı aynı stüdyoda iki farklı tonmayster miks yapsa iki miks de
birbirinden farklı olur. Burada yapılan iki miks de iyi olsa bile kişisel
seçiminiz bir tanesi olacaktır. Genelde amatör miksler çok tiz olur ve orta
frekanslar pek duyulmaz. Bu genel bir miks hatasıdır ve her yeni başlayan bu
hataları yapar. Iyi bir miks ses spektrumunda her enstrüman/ses için bir yer
ayırır ve bunlar ellerin birbirine kenetlenmesi gibi birbiriyle iç içe olur.
Miks yaparken
örneğin bas gitarın tonu tek başına çok güzel olabilir. Ama bas gitarın üstüne
piyanodan da bas sesler binince ortalık biraz karışır ve bas gitarın o güzel
tonu kaybolur gider. Işte burada EQ devreye girer. Yapmamız gereken piyanonun
bas frekanslarını biraz kısmak ya da bas gitarın orta frekanslarını biraz
yükseltmektir. Burada seçim size kalmaktadır. Hangisi kulağınıza daha güzel ve
temiz geliyorsa onu seçmelisiniz. EQ, miks yaparken sesleri birbirine karıştırmamızda
bize büyük olanaklar sunar renkleri ortaya çıkarmamızı sağlar. Yanlış
kullanımda da ortalıkta bir kargaşa duyulur.
Bir solist ile
çalışan herkesin ortak bir problemi olan "Benim sesim hiç duyulmuyor,
sesimi aç" şikayetleri büyük çoğunlukla doğrudur fakat solistin kullandığı
ses frekans aralığı başka enstrümanlar tarafından kullanıldığından solistin
sesi duyulmaz. Burada solistin sesini açmak genelde daha iyi sonuç vermez,
çünkü bu sefer de gitar sesi az duyulmaya başlar. Gitarı açarsanız davul az duyulmaya
başlar ve bu hikaye VU-metrelerin kırmızıya dayanmasıyla son bulur. Miks
yapmak, ses seviyelerinden çok hangi sesi hangi frekans aralığına doğru
miktarda yerleştirmenizle ilgili bir işlemdir. Biraz önce verdiğimiz baş gitar
piyano örneğinde olduğu gibi.
EQ ÇEŞITLERI
LPF (low pass
filter), ses spektrumunda sadece alçak frekansların geçmesine izin verir ve
yüksek frekans sesleri keser.
HPF
(high pass filter)'nin tam tersi olarak çalışır. Yüksek frekans seslerin
geçmesine izin verip alçak frekans sesleri keser.
Filtreler
istemediğimiz gürültü ve sesleri kesmekte kullanılır. LPF ve HPF değerlerini
ayarlayarak daha temiz kayıt yapmamız kolaylaşır. Örneğin miks esnasında
solistin kullandığı ses spektrumunun altını ve üstünü HPF/LPF ile kesersek
istenmeyen diğer gürültüleri azaltmış ya da kesmiş oluruz.
Shelving
Filters hemen hemen hepimizin yakından tanıdığı radyo, TV, kaset çalarda
bulunan bas/tiz kontrolüdür. Basitçe bas ve tiz frekansları yükseltir veya
azaltır.
Parametric
EQ istediğimiz frekansta çalışmamıza olanak sağlayan EQ çeşididir.
Seçtiğimiz frekansın "gain"ini artırdığımızda "peak",
"gain"i kıstığımızda "dip" elde ederiz.
Cubase kanal
mikseri "Parametric EQ ve LPF/HPF" den ve "Shelving EQ"dan
oluşmaktadır.
Parametric EQ,
miks yaparken en çok kullandığımız EQ çeşididir. Frekans spektrumunda gezinerek
sesi kötü etkileyen frekansları bulup gain'i kısarak kesebilir veya sesin
parlak noktasını bulup burada gain'i artırarak sesi daha parlak yapabiliriz.
Birden fazla frekans kullanarak bu iki işlemi tek bir parametrik EQ ile
yapabiliriz. Parametrik EQ'larda ikiden fazla frekansı artırmak ya da azaltmak
yoluyla sesin harmonileri ile de oynayabiliriz. Parametrik EQ'lardaki Q (band
genişliği) ile daha hassas EQ ayarları yapabiliriz.
Graphic EQ'lar
HI-FI ve PA sistemlerinin sıkça kullandığı bir tür EQ'dur. Birbiri ardına
bağlanmış fitrelerden oluşur. Bütün fader'lar sıfır konumundayken sese herhangi
bir etki yapmayıp Graphic EQ'nuzun size sunduğu filtre sayısına ve frekanslara
göre belirli frekansları artırıp belirli frekansları azaltabiliriz. Profesyonel
stüdyolarda sesin orijinal halde duyulmasını sağlamak amacıyla spektrum analız
yapan cihazın verdiği değerlere göre belli frekansları kısar ve belli
frekansları artırırız.
Passive EQ'lar
herhangi bir güç kaynağına ihtiyaç duymadan çalışan EQ'lardır. Elektro
gitarlar, bas gitarlar çoğunlukla bu tarz EQ kullanırlar. Passive EQ
kullandığınızda gain azalır ve bunu compasate etmek için "compasating
amplifier" sinyal yolunun sonuna eklenmesi gerekir.
EQ KULLANIM KILAVUZU
EQ kullanırken
genel olarak 6 önemli ses frekans aralığına dikkat etmeliyiz:
1.
» Alçak Bas sesler 16hz ve 60hz aralığıdır. Bu aralıktaki
sesleri duymaktan çok hissederiz. Bu aralıktaki seslerin çok yüksek olması
genel sesin daha bulanık duyulmasına neden olur.
2.
» Bas sesler 60hz ve 250hz aralığındadır ve şarkının önemli
ritim partisyonlarım içerir. Bu frekans aralığını artırıp azaltarak şarkımızın
daha dolu veya zayıf duyulmasını sağlarız. Fazla artırırsak şarkımız da boom
sesleri ortalığı kaplar.
3.
» Orta sesler 250hz ve 2000hz aralığındadır. Bu aralık birçok
müzik enstrümanının alçak harmoni seslerini içerir.
4.
» Üst Orta sesler 2khz ve 4khz aralığıdır. Bu aralığın fazla
artırılması dinleyicilerde rahatsızlık yaratır. Bebek ağlaması bu aralıktadır
ve genelde kimse bebek ağlama sesini sevmez.
5.
» Parlaklık 4khz ve 6khz aralığıdır. Şarkımızın daha net ve
önde duyulmasını bu aralıktan ayarlarız. 5khz de 5db'lik bir artış şarkının
tümünde 3db'lik bir gain artışı sağlar. 5khz de gain'i kısarsak şarkımız daha
uzaktan geliyormuş hissi yaratır.
6.
» Üst Tiz 6khz ve 16khz aralığıdır. Sesin parlaklık ve temiz
duyum hissini buradan ayarlarız.
Vocal
(solist): EQ uygulanması en zor seslerden biridir. Herkes koto veya
zurnanın sesini bilmeyebilir. Fakat hemen herkes vokal'de (insan sesinde) bir
gariplik varsa bunu hemen sezer. Bunun sebebi kulağımızın insan sesine çok
duyarlı olmasıdır ve onu çok iyi tanımasıdır. Parlaklık için 5khz ,
"s" sesler için 7.5-10khz, boom sesler için 200-240hz ve 120hz sesin
doygunluğu için kullanılan frekanslardır.
Bas:
Bize problem yaratan enstrümanlardan bir tanesidir. Bas sesi bir oktav
içersinde kullanılıyor ise; bu bas sesini tonlamak kolay olmakla beraber, eğer
bas iki ve daha fazla oktav kullanıyor ise; daha dikkatli olmamızı gerektirir.
Bas enstrümanında oktavlar arası ses rengi değişikliği diğer enstrümanlardan
daha fazladır. Keskinlik için 0,7 -1 khz, alt baslar için 60-80hz ve tel
gürültüsü için 2,5khz
Akustik
Gitar: Yeni teller kullanıp, mikrofonumuzu da dikkatlice yerleştirirsek
(ses deliğinden köprüye bakacak şekilde) fazla bir problemle karşılaşmayız.
Hacim için 240hz, netlik için 2,5khz-3,75khz-5khz. Bas teller için 80-120hz
Elektro
Gitar: Kullandığınız manyeto, gitar ve amfi/hoparlör ilişkisini doğru
seçmeniz gereken bir enstrümandır. Çok iyi bir gitar, kötü amfi/hoparlör
istediğiniz büyük, derin ve yüzünüzde patlayan gitar tonunu yakalamanızda sizi
oldukça uğraştıracaktır. Hacim 240hz, keskinlik 3-5khz
Piyano:
Sesini birçoğumuz yakından duyma şansına pek sık ulaşamadığımızdan ev
stüdyolarında piyano tonlarken biraz tahmini davranır, elimizde mevcut ise bir
CD dinleyerek nasıl tonlandığı hakkında bilgi edinmeye çalışırız. 2-4khz arası
piyano için güzel ton yaratmanıza yardımcı olacaktır. Piyanonun sesi hala net
ve temiz gelmiyorsa 150-500hz arasını biraz kısabilirsiniz.
"Honky-tonk" ses elde etmek için dar bir 'Q'ile 2,5khz civarına
yükseltin.
Davul:
Davul ve bas müzik içersinde beraber çalışması gereken birbirini tamamlayan
seslerdir ve her ikisini de uyum içerisinde çalışacak şekilde tonlamalıyız.
•Kik:
Keskinlik 2,5khz, derinlik ve bas 60-80hz.
•Trampet:
Doygunluk 150-300hz, keskinlik 5khz.
•Toms: Keskinlik
5khz, doygunluk 240hz.
•HiHat
ve Ziller: Parlaklık 7,5-lOkhz "gong" tipi ses için 200hz.
•Perküsyonlar: Tek başlarına
tonlandıklarında çok güzel ses elde ettiğimiz fakat miks'in içinde kaybolan
cinsten enstrümanlardandır. Onları en güzel tonlamanın yolu, diğer enstrümanlar
da çalarken miks'in içinde tonlamaktır.
•Synth:
Synth'leri tonlarken diğer enstrümanlara da yer bırakmayı unutmayın.
Özellikle "pad" sesler bütün ses spektrumunu kaplar. HPF, LPF'ler
kullanarak gerekli olmayan frekanslardan kurtulmanız ve parametrik EQ ile daha
detaylı tonlamanız size diğer enstrümanlara da yer bırakmanızda kolaylık
sağlamış olur.
•Loops:
Genelde proses edilmiş olarak bizlere ulaşır. Tonu miks içinde uygun gelmiyorsa
kullandığımız "loop" çeşidine göre EQ uygulayabiliriz.
•Brass:
Parlaklık için 5khz ve üstünü kullanırız. Bu çok parlak gelirse 3,5khz de
oynamalar yapabilirsiniz 1-2khz civarını biraz keserseniz kulağınızda da bir
rahatlama olduğunu hissedeceksiniz.
•Yaylılar:
Yaylılar solo ise 250hz doygunluk ve 7-10khz arası keskinlik için kullanırız.
Yaylıları "pad" ses olarak kullanıyorsanız daha dikkatli olmalısınız.
(Bknz Synth)
Yukarıda
verdiğimiz EQ değerleri yaklaşık değerlerdir, istenilen sonucu alabilmek için
verilen değerler üzerinde oynamalar yapmanız gerekebilir. EQ kullandığımızda
sesin seviyesi de değişmektedir (artar/azalır). Bu yüzden EQ kullandığımızda
bunu "compansate etmek" için "gain/fader" ilişkisini
kullanmalıyız.
CUBASE ’DE ARANJE VE MIXING
Şarkılarınıza
Cubase mikser yardımıyla doğal bir derinlik ekleyebilirsiniz. Bunun için Cubase
ile beraber gelen "Reverb A" ev kayıtları için yeterli olacaktır.
PROJECT WINDOW
Cubase ile
hazırladığımız değişik event ve MIDI partları yan yana dizerek kendimize göre
bir aranje yaparken "project window"u kullanırız. Aranje yapmaya
başlamadan önce "The Snap" düğmesinin aktif olduğundan emin
olmalıyız. Snap fonksiyonu bize kopyalama ve yapıştırma gibi işlemlerde doğru
yerleri kullanmamızı sağlar. Böylece 'partlar' arasında bir uyumsuzluk olmaz.
"Grid pop-up" menüsünden de "Bar" seçersek aranje yapmaya
hazırız demektir. Grid menüsünden "Bar" seçtiğimizde işlemler barlara
göre, "Beat" seçtiğimizde vuruşlara göre, "use qantize"
seçtiğimizde ise seçili quantize ölçüsüne göre işlemlerimizi yaparız. Biz
şimdilik "bar" seçeneğini kullanacağız.
Project
penceresinde de görüldüğü gibi 2 MIDI ve 2 ses kanalımız mevcut ve bunlar
rastgele duruyorlar. Şimdi adım adım neler yapabileceğimize bakalım.
Ses ve MIDI parçalarının hareketi
Herhangi bir
parçayı sol tıklayıp faremizi sağa sola çekerek istediğimiz parçayı istediğimiz
yere yerleştirebiliriz. Biz örneğimizde bütün parçaları birinci bara
taşıyacağız. Bunun için teker teker bütün parçaların üstüne sol-tıklayıp aranje
sayfasının başına çekiyoruz.
Hata yaparsak
Edit menüsünden Undo'yu tıklayarak geri alabiliriz. (Ctrl + Z)
Kopyalama -
Copy/Paste: Herhangi bir parçayı tıklayarak seçtikten sonra CTRL-D tuşları ile
parçaları yan yana kopyalayabiliriz. Biz örneğimizde yanına 3'er kopya koyarak
8 bara tamamlamış olduk. Ayrıca herhangi bir parçayı tıklayarak seçtikten sonra
ALT-sol tık ile parçayı istediğimiz yere de kopyalayabiliriz.
Bölme ¦ Split:
Bunun için aranje sayfasındaki "Tools" seçeneklerinden makası
tıklayarak bölme işlemine başlayabiliriz.
Üçüncü
satırdaki SESI dosyası gereğinden fazla uzun görünüyor ve 5. bardan sonrasını
kesmek istiyoruz. Bunun için makasımızı kesmek istediğimiz sesi dosyasının
üstüne ve 5. barın hizasına getirerek tıklamamız yeterli olacaktır.
Undo ve Redo
Undo bize
yanlışlıkla yaptığımız düzeltmelerden veya beğenmediğimiz düzeltmelerden geri
dönmemizi sağlar. Cubase 'de normal "undo / undo history" ve
"offline process history " olmak üzere iki çeşit undo
fonksiyonu
vardır. Normal undo ile Cubase içinde neredeyse yaptığımız her işlemi geri
alabiliriz. Undo history sadece ses değil diğer bütün MIDI ve aranje düzeltmelerini
de saklar. Undo listesine "Edit" menüsünden "History"i
tıklayarak ulaşabiliriz. Offline process history ile audio event'lere
uyguladığımız düzeltme, FX ve diğer işlemleri geri almamızı sağlar. Offline
undo listesine "Audio" menüsünden "offline process history"
seçeneğini tıklayarak ulaşabiliriz.
Redo, undo ile geri aldığımız işlemi
tekrar yapmamıza olanak sağlar. Örneğin aranje sayfasında bir midi part sildik.
Daha sonra bu sildiğimiz midi part'ı undo ile geri çağırdık. "Edit"
menüsünden "Redo" seçeneğini tıklarsak midi part tekrar silinecektir.
Undo listesinden işaretlediğimiz undo işlemleri, Redo listesinde Redo listesini
oluştururlar.
Bölme
işleminden sonra "Tool" seçeneklerinden "object selection"
aracına geri dönmeyi unutmayalım.
Silgi - Erase:
"Tools" seçeneklerinden "erase - silgi" aracını seçtikten
sonra silmek istediğimiz parçanın üzerine tıklamamız yeterli olacaktır. Biz
örneğimizde SESI parçasının 5. bardan sonraki kısmını silmek istiyoruz. Bunun
için SESI parçasının 5. bardan sonraki ayrık parça üzerine silgi aracı ile
tıklayarak siliyoruz.
Mute-
Sessiz: Mute aracı bize aranje yaparken silme işlemini kullanmadan sadece o
parçayı sessiz duruma getirmemize yarar. Böylece aranje yaparken değişiklikler
ve denemeler yaparken silme/kopyalama işlemlerinden daha çabuk sonuçlar
almamızı sağlar. Bunun için "Tools" seçeneklerinden "Mute"
aracını alarak sessiz duruma getirmek istediğimiz parçaların üstlerine
tıklamamız yeterli olacaktır. Biz örneğimizde Piano parçasının 2. ve 3.
parçalarının üstlerine "Mute" aracıyla tıklayarak bu 4 ölçülük bölümü
sessiz hale getirdik. Bu parçaları daha sonra tekrar sesli hale getirmek
istersek tekrar "Mute" aracıyla sessiz parçaların üzerine tıklamamız
yeterli olacaktır. Sessiz parçalar ekranda gri renk tonu ile görünür.
Şimdi
transport panelinden play düğmesine basarak yaptığımız edit'leri
dinleyebiliriz.
CUBASE "VST MIXER"
Cubase
"VST Mixer" bize iki türlü efekt kullanma imkanı sağlar. "Insert
Fx" ve "Send Fx".
> Insert Fx
(insert efekt) Sinyal veri yoluna seri olarak bağlanır. Böylece sinyalin tamamı
insert efekt'ten geçer. Geçen sinyalin miktarını ayarlamak için kullandığımız
insert Fx'den gerekli ayarları yapmamız gerekir. Genelde bu ayar
"mix" ayarı olarak anılır. Dinamik Fx'ler; kompressor, auto tüne, EQ,
vb genelde insert Fx olarak kullanılırlar.
> Send Fx
birden fazla ses kanalını aynı efekte yollamamızı sağlar. Reverb, delay, Chours
vb efektleri "Send Fx" olarak kullanırız. Her kanala ayrı reverb
(insert reverb) kullanılmaz diye bir kural yoktur ama her kanala ayrı ayrı
reverb Fx kullanırsak bilgisayarımızı gereğinden fazla zorlamaya
başlayabiliriz. Profesyonel stüdyolarda da genelde bir tane süper kalite reverb
ve bir iki tane de kaliteli reverb cihazı bulunur.
Cubase kanal
mikserde görülen EQ'yıı da bir insert Fx olarak görmemiz gerekir. Ne kadar EQ
uygularsak o kadar EQ ses kanalına doğrudan etki yapar. Bazen insert Fx'ler ses
tasarımında send Fx olarak da kullanılırlar. Örneğin Distortion Fx'i hem
"send" hem de "insert" Fx olarak kullanabiliriz.
Dolu dolu bir
distortion gitar sesi elde etmek istiyorsak distortion Fx'i "insert
Fx" olarak kullanmamız gerekir. Böylece sesin tamamı bu Fx ünitesinden
geçecek ve gerekli ayarları yaparak istediğimiz sesi elde etmemizi
sağlayacaktır. Davul sesini biraz daha "crunchy" yapmak istersek o
zaman distortion Fx'i "Send Fx" olarak kullanırız. Böylece
mikslediğimiz davul sesine artı olarak bir miktar distortion Fx ekleyerek
istediğimiz "crunchy" davul sesini elde edebiliriz.
Reverb
efektini de genelde "Send FX" olarak kullanırız. Bu bize Reverb'e
ayrıca EQ uygulamamıza olanak sağlar. Cubase 'de "Send Fx” ler için ayrı
bir kanal yaratılır. Bunun için Project menüsünden 'add track - FX Channel'
seçeneğini tıklamalıyız. Karşımıza çıkan pencereden mono/stereo ve
kullanacağımız efekt çeşidini seçebiliriz. Eski Cubase versiyonlarında
"Send FX" için kısyol Fil ile karşımıza çıkan efekt penceresinden
efektleri seçiyorduk.
CUBASE DOSYALARI
Cubase'de
şarkılarımız proje C'.cpr) olarak saklanır ve her zaman bir proje dosyası ile
bağlantılı çalışır. Birden fazla proje aynı dosyayı paylaşabilir.
Audio Dosyası: Projemizde kullandığımız ses dosyalarını
içerir.
Edit Dosyası; Ses dosyalarında yaptığımız düzeltmeler
esnasında otomatik olarak Cubase tarafından yaratılır. Bu dosyalara dokunmamak
gerekir ve sabit diskimizde yer açmak için bir kısmını silmemiz gerekiyorsa
"Clean up" fonksiyonunu kullanmamız daha emniyetli olacaktır.
Images Dosyası; Ses dosyalarının waveform grafiklerini
saklar.
Freeze Dosyası: Freeze işlemine tabii tutulmuş VSTi ve
ses kanal dosyalarını saklar. Bu dosyalara dokunmamamız gerekiyor.
Project Dosyası: Ses ve video dosyalarına ait
bilgileri, MIDI data değerlerini, sample rate ve diğer ayarları saklar.
REVERB ILE SESLERE AKUSTIK BIR UZAY
YARATMAK
Reverb,
kullandığımız seslere akustik bir uzay yaratmak için kullanılır. Arka arkaya
çok yakın ve kısa yansımaların oluşturulmasıyla yaratılır ve sese derinlik
hissini ekler.
Reverb
Parametreleri:
Early
reflection patern: Üretici firma tarafından katedral, kubbe, oda vb.
akustik mekanların reverblerini simüle eden programlardır. Süresi kullanıcı
tarafından ayarlanabilir. Bazı üreticiler odada durduğumuz yere göre bile
reverb ayarları yapmamıza olanak sağlıyor. Örneğin konser salonunda en önde
oturan ile en arkada oturan farklı reverb efekti duyar.
Pre-delay:
Oda büyüklüğü ile doğrudan orantılı olup sesin bir yerlere çarpıp reverb
efektini duyduğumuz zamanın ayarıdır. Pre-delay miktarı ile odanın büyüklüğü
hakkında bir illüzyon yaratabiliriz. Pre-delay aynı zamanda vokallerin
reverb'den ayrılarak daha temiz duyulmasını sağlar.
Decay time:
Reverb efektinin süresidir.
High-frequency
damping: Bu ayarla yüksek frekansların reverb bitiş sürelerini kısaltabiliriz.
Bu ayar bize, yüksek frekanstaki seslerin doğal oda ortamında emilerek daha
önce sona ermelerini simüle eder. Böylece daha doğal reverb efekti elde etmiş
oluruz.
REVERB VE DAVUL
Kullandığımız
sample kik veya davul makinesinden kullandığımız kik sesleri genelde reverb ile
proses edilmemiş olurlar. Kik sesine bariz bir reverb efekti koyduğumuzda alçak
frekanslarda ortalık fazlasıyla karışır ve bu bütün miksin daha bulanık
duyulmasına neden olur. "Short Ambient" tarzı bir reverb kullanırsak
hem alçak frekanslar fazla karışmaz hem de daha net ve güçlü bir kik sesi elde
etmiş oluruz.
>
Trampet'te alçak frekans sorunu olamadığından daha fazla reverb efekti
uygulayabiliriz. Trampetlerde genelde reverb efektinin daha parlak ve
sızlayarak uzaması nedeniyle "Plate" tarzı kullanılır. Şarkının
temposu düşük ve reverb için ekstra boşluklar yoksa uzun "decay time"
kullanmaktan kaçınmalıyız. Aksi takdirde trampet sesini yan odadan duymaya
başlayabiliriz.
Kısa reverb
zaman ayarıyla daha fazla reverb efekti kullanmak bizde daha doğal ve canlı bir
duyum hissi yaratır. Daha büyük trampet sesi elde etmek için "hail"
ayarı ve biraz da "pre-delay" kullanmamız yeterli olacaktır. Bu bize
çift baget vuruşuna yakın büyüklükte bir trampet sesi sağlar.
> Tom'lar
genelde reverb efektine fazla ihtiyaç duymazlar. Yaptığımız mikse uygun bir
kısa reverb efekti kullanırsak tom'lar doğal duyulacaktır.
>
Hi-hat'lere de kısa zamanlı "ambient" veya "plate" tarzı
reverb kullanabiliriz. Reverb miktarını hi-hat'ler üç boyutlu fakat önde
duyulacak şekilde ayarlamalıyız.
>
Perküsyonlara uygulanan reverb biraz da onları şarkı içinde nasıl mikslediğimiz
ile orantılıdır. Kullandığımız yere ve parçaya göre uzun ya da kısa reverbler
tercih edebiliriz.
REVERB VE VOCAL
Vokal sesine
eklenmiş kötü ve ayarsız bir reverb veya sıfır reverb çok iyi söylenmiş bir
şarkının boşa gitmesine neden olacak kadar önemlidir. Kayıt sırasında da reverb
kullanımı soliste büyük fayda sağlar. Solist reverb efektinden kendi sesinin
uzantısını duyarak kendisine referans alır ve daha düzgün söyler. Çok fazla
reverb solistin arkadan duyulmasına neden olur. Bu da dinleyicinin soliste olan
ilgisini azaltır. Solist ve müzik arasındaki kontrast kaybolur. Çok az reverb
kullanımı ise solisti müzikten ayırarak çok önde duyulmasına ve müzikle
kontrastın çok fazla olmasına yol açar. Solistin önde fakat müzikle uyum içinde
duyulmasını sağlamak için çok kısa süreli reverb ve 50ms-80ms arası pre-delay
kullanabiliriz. Soliste iki farklı reverb kullanmak aslında en iyi çözümdür:
Bir tane uzun ve bir tane de kısa fakat pre-delay'li reverb. Böylece solistin
şarkı içindeki derinliğini ve stereo imaj içindeki netliğini solist ve şarkıya
uygun bir şekilde ayarlayabiliriz. Cubase ile beraber gelen "Reverb
A" ve "Reverb B"de bu kadar çok hassas ayar olmasa da ev kayıtları
için yeterli sayılabilir.
Loop'larınızı
kesmenin kolay yolu:
ReCyle
hazır loop'lan kesmek için kullandığımız yardımcı programlardan bir tanesidir.
ReCycle loop'lan otamatik olarak keser, gerektiğinde elle müdahale etme olanağı
sağlar ve kullanımı çok da
kolay olan bir
yardımcı programdır. Dosyaları Rex uzantısıyla saklar ve Cubase Rex dosyalarını
normal ses dosyaları gibi açabilir. Bu bize Recycle programında yaptığımız
kesme işlemlerini Cubase içinde daha rahat
düzeltme ve
düzenleme imkanı sağlar. Reyle ile kesilmiş loop'lan MIDI notaları ile de
çağırabiliriz. Ayrıca ses quantize olanağı da sağlar.
ReCycle'dan
"sens" miktarını artırıp hangi hassasiyette kesme işlemi yapmak
istediğinizi belirtmeniz yeterlidir. Loop'un kaç ölçü ve vuruştan oluştuğunu da
belirttikten sonra Rex uzantısı ile saklayabilir ve Cubase'den aynı dosyayı Rex
olarak açabiliriz.
CUBASE SÖZLÜĞÜ
Dijital ortam
terimlerini (bazı terimler analog sistemlerde farklılıklar gösterebilir)
ileride daha detaylı göreceğiz.
Audio
in/out: Ses giriş/çıkış
Bnk bank
: Sintisayzır ses bankaları
Bus:
Ses veri yolu
Cliping: Sesin
O seviyesini bir anlık geçmesi
Device:
Cihaz, aygıt
Dîstortion:
Sesin 0 seviyesini geçerek bozulması
Inspector:
Cubase 'de ses ve MIDI kanal detayları
MIDI:
Müzik enstrümanları dijital arabirimi
MIDI input:
MIDI giriş
MIDI
output: MIDI çıkış
Mono:
Tek bir ses kanalı
Normalize:
Ses seviyesinin dijital olarak yükseltilme işlemi
Punch
in/out: Kayıt yaparken belli bir ölçüde kayıt işlemini başlatıp/sonlandırma
Record
Enable: Kayıt durumuna hazır hale gelmek
Stereo:
2 ses kanalı
Transport
Paneli: Cubase 'de başlama, durma, kayıt ve diğer fonksiyonların bulunduğu
panel
VSTi:
Sanal enstrümanlar
Program
Change: Sintisayzırımızın ses seçim komutu
Bestelerinizi düzenletmek mi istiyorsunuz?
Mdindir studyolarında her bütçeye uygun çözümler sunuyoruz.
Detaylı bilgi için buraya tıklayınız
|
